«Muhammad» ismining ma'nosi
Har bir nomning ma'nosi va ko‘targan yuki bo‘ladi. Xo‘sh, biz sevgan «Muhammad» ismining ma'nosi nima?
«Muhammad»ning ma'nosi – to‘xtovsiz, tinimsiz, hamisha maqtaladigan, ya'ni maqtalaveradi, maqtalaveradi va yana maqtalaveradigan[1]. Maqtovga munosib sifatlari, maqtovli xislatlari, maqtovga loyiq amallari va taqdirlanarli ishlari juda ham ko‘p, butun fazilatlar egasi.
Barcha payg‘ambarlar maqtaladilar, ammo payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam to‘xtovsiz maqtaladilar. Barcha payg‘ambarlarning maqtovga munosib sifatlari, maqtovli xislatlari, maqtovga loyiq amallari va taqdirlanarli ishlari mavjud, payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamniki esa hammasinikidan ko‘ra ko‘proqdir. Barcha payg‘ambarlar fazilat egalari bo‘lib, ummatlariga namunaviy, ibratli, komil insonlar bo‘lishgan, payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam esa o‘zlarida butun fazilatlarni jamlagan va qiyomatgacha keladigan butun insoniyat uchun eng mukammal go‘zal namunali zotdirlar [2].
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Albatta, mening va mendan oldingi payg‘ambarlarning misoli, xuddi bir uyni yaxshilab, chiroyli qilib qurib, bir burchagida bir g‘ishtning o‘rnini qoldirib qo‘ygan kishiga o‘xshaydi. Odamlar uni aylanib ko‘rib qoyil qolishadi va: «Mana shu g‘isht ham o‘rniga qo‘yilganida edi!» deyishadi. Men o‘sha g‘ishtman, men payg‘ambarlarning so‘nggisiman», dedilar [3].
Payg‘ambarimizning yana bir ismlari «Ahmad»ning ma'nosi esa Alloh taologa ko‘proq hamd-maqtovlar aytuvchidir.
Barcha payg‘ambarlar Alloh taologa hamd-maqtovlar aytishgan, ammo payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam ulardan ko‘ra ko‘proq aytganlar.
«Muhammad» Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning eng buyuk va mashhur ismlaridir. Musulmon bo‘lish uchun «Muhammad rasululloh» deyish kerak, ammo «Ahmad rasululloh» desa, kifoya qilmaydi [4].
[1] «Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah» (2/276).
[2] Badriddin Ayniy Hanafiy, «Umdatul qoriy sharhu sahihil Buxoriy» (24/73); Muhammad ibn Abdul Boqiy Zurqoniy, «Sharhuz Zurqoniy 'ala Muvattoil imom Molik» (4/558); Ibn Durayd, «Al-ishtiqoq» (1/2) va boshqalar.
[3] Buxoriy, Muslim, Termiziy va boshqalar rivoyati.
[4] Muhammad ibn Yusuf Shomiy, «Subulul hudo var rashod fi siyrati xoyril 'ibod» (1/410).
________
«Муҳаммад» исмининг маъноси
Ҳар бир номнинг маъноси ва кўтарган юки бўлади. Хўш, биз севган «Муҳаммад» исмининг маъноси нима?
«Муҳаммад»нинг маъноси – тўхтовсиз, тинимсиз, ҳамиша мақталадиган, яъни мақталаверади, мақталаверади ва яна мақталаверадиган[1]. Мақтовга муносиб сифатлари, мақтовли хислатлари, мақтовга лойиқ амаллари ва тақдирланарли ишлари жуда ҳам кўп, бутун фазилатлар эгаси.
Барча пайғамбарлар мақталадилар, аммо пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам тўхтовсиз мақталадилар. Барча пайғамбарларнинг мақтовга муносиб сифатлари, мақтовли хислатлари, мақтовга лойиқ амаллари ва тақдирланарли ишлари мавжуд, пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламники эса ҳаммасиникидан кўра кўпроқдир. Барча пайғамбарлар фазилат эгалари бўлиб, умматларига намунавий, ибратли, комил инсонлар бўлишган, пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам эса ўзларида бутун фазилатларни жамлаган ва қиёматгача келадиган бутун инсоният учун энг мукаммал гўзал намунали зотдирлар [2].
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Албатта, менинг ва мендан олдинги пайғамбарларнинг мисоли, худди бир уйни яхшилаб, чиройли қилиб қуриб, бир бурчагида бир ғиштнинг ўрнини қолдириб қўйган кишига ўхшайди. Одамлар уни айланиб кўриб қойил қолишади ва: «Мана шу ғишт ҳам ўрнига қўйилганида эди!» дейишади. Мен ўша ғиштман, мен пайғамбарларнинг сўнггисиман», дедилар [3].
Пайғамбаримизнинг яна бир исмлари «Аҳмад»нинг маъноси эса Аллоҳ таолога кўпроқ ҳамд-мақтовлар айтувчидир.
Барча пайғамбарлар Аллоҳ таолога ҳамд-мақтовлар айтишган, аммо пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам улардан кўра кўпроқ айтганлар.
«Муҳаммад» Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг энг буюк ва машҳур исмларидир. Мусулмон бўлиш учун «Муҳаммад расулуллоҳ» дейиш керак, аммо «Аҳмад расулуллоҳ» деса, кифоя қилмайди [4].
[1] «Мавсуъатуд дифоъ ъан Росулиллаҳ» (2/276).
[2] Бадриддин Айний Ҳанафий, «Умдатул қорий шарҳу саҳиҳил Бухорий» (24/73); Муҳаммад ибн Абдул Боқий Зурқоний, «Шарҳуз Зурқоний ъала Муваттоил имом Молик» (4/558); Ибн Дурайд, «Ал-иштиқоқ» (1/2) ва бошқалар.
[3] Бухорий, Муслим, Термизий ва бошқалар ривояти.
[4] Муҳаммад ибн Юсуф Шомий, «Субулул ҳудо вар рашод фи сийрати хойрил ъибод» (1/410).